Czym jest Psychoterapia Grupowa?

Psychoterapia Grupowa polega na zastosowaniu technik psychoterapeutycznych wobec grupy pacjentów. To jednak nie wszystko. Podczas psychoterapii indywidualnej osoba przeszkolona ustala zawodowy kontrakt z pacjentem i stosuje interwencje werbalne oraz niewerbalne, by ulżyć cierpieniu psychicznemu, zmienić nieprzystosowawcze zachowania i zachęcić daną osobę do rozwoju. W psychoterapii grupowej natomiast zmianie zachowania każdego z członków grupy służą zarówno interakcje między terapeutą a pacjentem, jak i interakcje między pacjentami, do których dochodzi w kontekście sytuacji grupowej. Innymi słowy, narzędziem zmiany są w tym przypadku nie tylko konkretne techniki interwencji stosowane przez kompetentnego terapeutę, lecz również grupa jako taka. Ta cecha psychoterapii grupowej stanowi jej wyjątkowy terapeutyczny potencjał.

[…]

Jak działa psychoterapia grupowa?

Potencjalna moc terapii grupowej wynika również z interesującego zjawiska występującego w wielu sferach społecznych: z przejmującego poczucia coraz większej izolacji interpersonalnej i społecznej. Ciągle i wszędzie jesteśmy w jakichś grupach, jednakże w naszym nowoczesnym, zindustrializowanym życiu coraz rzadziej zdarza się nam doświadczać kontaktu z grupą spójną, wspierającą i autorefleksyjną. Grupy są integralną częścią naszych wewnętrznych doświadczeń, poczynając od rodziny, poprzez klasę szkolną, po ludzi, którymi się otaczamy w pracy, zabawie i w domu. Jednocześnie coraz częściej słyszymy skargi na rosnące wyobcowanie we współczesnym życiu, na poczucie izolacji, anonimowości i społecznych podziałów.

W każdej grupie terapeutycznej są osoby, których stan się poprawia, jak i tacy, którzy akurat przechodzą kryzys. Uczestnicy grup terapeutycznych często pod koniec terapii stwierdzają, że obserwowanie, jak inni czują się coraz lepiej, dawało im nadzieję na własną poprawę.

Wielu pacjentów idzie przez życie z przytłaczającym poczuciem izolacji. W skrytości ducha żywią przekonanie, że są zupełnie wyjątkowi w swoim osamotnieniu czy nieszczęściu, że tylko oni mają pewne nieakceptowane problemy lub impulsy. Tacy ludzie często żyją w izolacji, mają niewiele okazji do szczerej, otwartej wymiany społecznej. W grupie terapeutycznej, zwłaszcza na jej wczesnych etapach, pacjenci doświadczają potężnego poczucia ulgi, gdy dostrzegają, że nie są sami ze swoim problemem. W istocie niektóre grupy są nastawione przede wszystkim właśnie na pomoc jednostkom, dla których sekret jest szczególnie ważną i izolującą częścią życia. W wielu krótkoterminowych, ustrukturalizowanych grupach dla pacjentek bulimicznych obowiązuje zasada otwartego mówienia o stosunku do własnego ciała oraz szczegółowego opisywania zachowań związanych z objadaniem się i przeczyszczaniem. Jest regułą, że pacjentki doświadczają wielkiej ulgi, gdy odkrywają, iż nie są same i że ich problemy mają charakter uniwersalny, a inne członkinie grupy też się z nimi zmagają.

[…]

W każdej grupie terapeutycznej pacjenci nawzajem udzielają sobie znaczącej pomocy. Łączą ich podobne problemy i zapewniają sobie wzajemne wsparcie, pociechę, sugestie oraz wgląd. Gdy terapię rozpoczyna pacjent zniechęcony życiem, który uważa, że nikomu nie ma nic wartościowego do zaoferowania, stwierdzenie, iż komuś w grupie pomógł, przynosi mu zaskakującą satysfakcję; to dlatego, między innymi, terapia grupowa tak podnosi samoocenę. Altruizm jako czynnik terapeutyczny występuje wyłącznie w psychoterapii grupowej; pacjenci indywidualni niemal nigdy nie mają okazji do udzielenia pomocy swojemu psychoterapeucie. Akt altruizmu nie tylko podnosi samoocenę, lecz również odwraca uwagę osób, które zbyt dużo energii poświęcają ponurym rozważaniom nad samym sobą. Pacjent pogrążony w rozpamiętywaniu własnych psychicznych niedoli zostaje nagle zmuszony do udzielenia komuś pomocy. Z racji samej swojej struktury psychoterapia grupowa wymusza akt pomocy innym i przeciwdziała solipsyzmowi.

Katharsis, lub wentylacja emocji, to złożony czynnik terapeutyczny związane z innymi procesami grupowymi, zwłaszcza z uniwersalnością i spójnością. Sam akt wentylacji, choć przynosi ulgę emocjonalną, rzadko powoduje trwałą zmianę. Decydujące znaczenie ma dzielenie się własnymi emocjami, a później akceptacja, jaką się znajduje u reszty grupy. Fakt, że człowiek mógł się podzielić silnymi i głębokimi przeżyciami, a w dodatku, że po tym wszystkim został zaakceptowany przez innych, podważa przekonanie, iż jest się kimś odrażającym, kogo nie sposób zaakceptować ani pokochać. Psychoterapia jest doświadczeniem zarazem emocjonalnym i korekcyjnym. Żeby zaszła zmiana, pacjent musi najpierw coś mocno w grupie przeżyć i doświadczyć poczucia katharsis towarzyszącego temu przeżyciu. Potem musi zintegrować to katartyczne wydarzenie, zrozumieć jego znaczenie najpierw w kontekście grupowym, a potem w kontekście własnego życia poza grupą.

Wielu pacjentów rozpoczyna terapię grupową, mając za sobą historię wysoce niesatysfakcjonujących doświadczeń w ich pierwszej i najważniejszej grupie: w rodzinie pierwotnej. Grupa terapeutyczna oferuje wiele możliwości rekapitulacji, pacjenci mogą więc zacząć się odnosić do prowadzących grupę i do innych i członków w taki sam sposób, w jaki się niegdyś odnosili do rodziców i rodzeństwa. Pacjent bezradny i zależnościowy może obdarzyć prowadzącego nierealistyczną wiedzą i mocą, jednostka buntownicza i arogancka może uznać, że terapeuta blokuje autonomię grupy albo odziera uczestników z indywidualności. Pacjent z prymitywnymi mechanizmami obronnymi, chaotyczny, może próbować wywołać rozłam między koterapeutami czy nawet w całej grupie, wzniecając zaciekłe spory. Pacjent rywalizacyjny będzie konkurował z innymi uczestnikami grupy o uwagę terapeuty bądź szukał sprzymierzeńców, z którymi mógłby podważyć jego pozycję. A ktoś zawsze pozostający w cieniu może zaniedbywać własne sprawy, próbując pozornie bezinteresownie uspokajać innych lub zaspokajać ich potrzeby. Wszystkie te wzorce zachowania mogą być odtworzeniem wczesnodziecięcych dziecięcych doświadczeń w rodzinie. W grupowej terapii interakcyjnej (i w mniejszym stopniu w innych, które również czynią użytek z wglądu) sprawą o niebywałym znaczeniu jest nie tylko fakt, że tego rodzaju dawne rodzinne konflikty są odtwarzane, ale też to, że ich odtworzenie pełni funkcję korektywną. Prowadzący grupę nie może pozwolić, by te hamujące rozwój relacje zastygły w sztywny, nieprzenikliwy system typowy dla wielu struktur rodzinnych. Przeciwnie, powinien stale badać utrwalone role grupowe, stawiać im wyzwanie i nieustannie zachęcać uczestników grupy do nowych zachowań.