Cel, zadania i więź w psychoterapii psychodynamicznej

Cel oznacza wspólne dążenie uzgodnione między terapeutą a pacjentem. Do czego zmierza pacjent, co chcę zrozumieć albo zmienić? Jaki aspekty życia są przedmiotem jego troski i co chciałby z nimi zrobić? Terapeuta musi uznać cele wskazane przez pacjenta i albo się z nim zgodzić, albo starać się je wspólnie dopracować. Np. jeśli terapeuta uważa, że problemem pacjentki jest depresja oraz wrażliwość na odrzucenie i stracę, pacjentka zaś sądzi, że jej problem dotyczy kłopotów wychowawczych z trudnym dzieckiem przy braku pomocy ze strony męża, to mamy do czynienia nie tylko z odmiennymi obrazami problemu, lecz także z różnicami w określaniu celów. Jeżeli terapeuta zajmie się depresją, oczekując w następstwie poprawy w sferze problemów życiowych, pacjentka może się czuć zdezorientowana pytaniami o przeszłość czy o swoje inne związki prawdopodobnie będzie się w nim dopatrywać krytyki.

Zadanie oznacza pracę do wykonania przez osoby tworzące diadę terapeutyczną. Zadaniem pacjenta jest przychodzenie na sesję, szczere i otwarte wyrażanie myśli i uczuć, zastanawianie się nad nimi oraz słuchanie i przyjmowanie uwag terapeuty. Zadanie to ma również aspekt niewymierny, jakim jest odpowiedzialność za siebie i dążenie do zmiany. Zadanie terapeuty polega z kolei na wsłuchiwaniu się w problemy pacjenta z zamiarem ich zrozumienia, na poświęcaniu mu niepodzielnej uwagi i zaangażowaniu, na wyzbyciu się w największym możliwym stopniu osobistych uprzedzeń i przesądzeń, na interpretacji problemów pacjenta i skutecznym przekazywaniu swoich wniosków. Ponadto terapeuta powinien umożliwiać pacjentowi nowe spojrzenie na siebie i innych, jak również nowe relacje behawioralne w sytuacjach, z którymi dotąd sobie nie radził. Musi mu także pozwolić na kierowanie terapią, dostarczając wskazówek, pomocy i wiedzy.

Więź oznacza stosunek emocjonalny pomiędzy pacjentem a terapeutą. Czy pacjent czuje się związany z terapeutą i terapią, czy odczuwa jego życzliwość empatię? Czy ze strony terapeuty istnieje zaangażowanie emocjonalne oraz szczególne połączenie troski z obiektywizmem i dystansem, które pozwalają jak najlepiej wykonywać naszą pracę?

Niektóre cele psychoterapii psychodynamicznej:

Rozwiązywanie konfliktów.

Psychologowie ego uważają, że konflikty i objawy wyrastają z formacji kompromisowych. Celem terapii dynamicznej jest eksplorowanie natury nieświadomych konfliktów i powodowanie ustąpienia objawów, które te konflikty tworzą. Na przykład, młody pisarz może odczuwać niemoc twórczą, ponieważ obawia się, że jego sukces postawi go w sytuacji niebezpiecznej konkurencji z ojcem. Jeśli ten konflikt się przeanalizuje i zrozumie, młody człowiek może odzyskać zdolność pisania, ponieważ jego lęk zostanie zmniejszony dzięki zrozumieniu jego źródła. W takim ujęciu nie przyjmuje się, że konflikty można całkowicie wyeliminować, lecz wprowadza się bardziej skuteczne i przystosowawcze formacje kompromisowe. (Brenner, 1976)

Poszukiwanie prawdy.

Niektórzy terapeuci dynamiczni uważają, że celem procesu terapeutycznego jest uzyskanie samo wiedzy. Terapeuci, kierujący się starożytnym apelem, by poznać siebie, zachęcają swoich pacjentów, by śmiało przyjrzeli się sobie i zobaczyli, kim rzeczywiście są, w przeciwieństwie do tego, kim chcieliby być. Może to przyjąć formę zidentyfikowania różnicy, jaką określ Winnicott (1962/1976) między prawdziwym self a fałszywym self. Wynikiem terapii powinno być poczucie, że „żyje się we własnej skórze” i jest się autentycznym. (Gabbard 1996)

Większa zdolność do wyszukiwania odpowiednich self – obiektów.

Pisząc z perspektywy psychologii self, (Kohut 1984) dowodził, że nigdy nie wyrastamy z potrzeby, by inni pełnili pewne funkcje za nas, takie jak odzwierciedlanie, afirmowanie, potwierdzanie i idealizowanie. […] Kohut nazywał je funkcjami selfobiektów i twierdził, że są one równie konieczne do przetrwania, jak tlen w atmosferze. W tym ujęciu terapia psychoanalityczna powinna pomóc pacjentom w przejściu z pozycji, w której używają selfobiektów w sposób niedojrzały i nie przystosowawczy, do pozycji, w której będą mogli ich używać w bardziej dojrzały i odpowiedni sposób.

Lepsze relacje wskutek większego zrozumienia relacji z wewnętrznym obiektem.

Terapeuci, opierając się na teorii relacji z obiektem uważają, że podstawowym celem terapii jest zrozumienie, jak wewnętrzne reprezentacje self innych kształtu ją nasze interakcje z ludźmi w świecie zewnętrznym. Częścią tego celu będzie pomóc pacjentom w reintegracji pewnych aspektów siebie, które ciągle projektują na innych. Na przykład, pacjentka, która reaguje na swoją terapeutkę w taki sposób, jakby terapeutka byłam zazdrosna o wszelkie i sukcesy, może się dowiedzieć, że te fantazje wywodzą się z wewnętrznej reprezentacji jej matki, która najwyraźniej reagowała bez entuzjazmu na akademickie sukcesy córki. Stopniowo pacjentka dowiaduje się, że jej postrzeganie terapeutki jako osoby zazdrosnej jest projekcją jej reprezentacji matki. Zachodzi proces reintegracji czy „ponownego przyjęcia”, tak że pacjentka widzi, co należy do niej, a co należy do innych. Rezultatem są ulepszone relacje. Pewnym sposobem ujęcia tej transformacji jest uznanie, że pacjent jest bardziej zdolny do życia w realnym świecie niż w fantazji.

Generowanie znaczeń w dialogu terapeutycznym.

W rezultacie eksploracji psychoterapeutycznej pojawiają się nowe znaczenia. Obecnie terapeuci dynamiczni nie poszukują już raczej jednego znaczenia, w sensie jednej właściwej interpretacji zdarzeń czy doświadczeń. Dwoje uczestników psychoterapii pracuje razem nad tworzeniem znaczeń w trakcie tego procesu. Istnieje dielektryczne napięcie między odkrywaniem nieświadomych znaczeń, które istnieją tam od dawna, a tworzeniem znaczeń w dialogu terapeutycznym, do którego zarówno terapeuta, jak i pacjent wnoszą swój wkład. Ten cel jest pewnym wariantem celu polegającego na uświadamianiu nieświadomego, w tym sensie, że rezultatem procesu terapeutycznego jest osoba dysponująca większym rozumieniem znaczeń, które wcześniej były ulotne i poza świadomością.

Poprawiona mentalizacja.

W przypadku pacjentów, którzy mają upośledzoną zdolność do mentalizacji (refleksji) na skutek wczesnych doświadczeń traumatycznego zaniedbania, istotnym celem terapii może być poprawa funkcjonowania refleksyjnego. Pod koniec terapii pacjent powinien posiadać zdolność do rozróżniania między wewnętrzną reprezentacją jakieś osoby a tym, jaka jest ta osoba w rzeczywistości zewnętrznej. Ponadto pacjent powinien mieć poczucie wewnętrznego świata innej osoby i umieć dostrzegać, że ten świat się różni od jego własnego świata wewnętrznego. To świadomość dwóch odrębnych umysłów wschodzących ze sobą w interakcję jest określana jako osiągnięcie intersubiektywności. Większa zdolność do mentalizacji pozwala pacjentom zobaczyć, że ich zachowania są generowane przez wewnętrzne uczucia, przekonania, konflikty i motywy, a nie pojawiają się w sposób przypadkowy.